Neem de regie in lokale en regionale samenwerking

Een jaar na de introductie van de financieringssystematiek voor Organisatie & Infrastructuur, blijkt dat er van deze bekostigingsvorm relatief nog maar mondjesmaat gebruik wordt gemaakt. Een pleidooi voor regionaal leiderschap in de eerste lijn.

Over tien jaar zal een substantieel deel van de zorg die nu in het ziekenhuis plaatsvindt, door professionals in de eerste lijn worden verleend, incidenteel of op afstand bijgestaan door de medisch specialist. En met de transitie in het sociaal domein zijn er sinds 2015 heel wat thuiswonende ouderen bijgekomen in de eerste lijn.

‘Zorg van de toekomst’ bepalen

Eerstelijnsinstellingen, vindt BDO Nederland, moeten zich dan ook veel prominenter gaan bemoeien met de vraag hoe de zorg van de toekomst wordt bepaald. En om gehoor te vinden, dienen ze zich regionaal te verbinden. Met elkaar, maar ook met andere instellingen in de zorgketen en met organisaties in het sociaal domein.

Dat vindt de overheid ook en daarom heeft ze in 2018 de nieuwe bekostiging voor Organisatie & Infrastructuur (O&I) tot stand gebracht. Die maakt financiering door de zorgverzekeraars mogelijk, omtrent initiatieven waarmee domein-overstijgende samenwerking gestimuleerd wordt en resultaatgerichte afspraken tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars over extra investeringen in de organisatie en infrastructuur in de eerste lijn worden versterkt.

O&I-bekostiging

Negen maanden na introductie van de O&I-bekostiging blijkt echter dat er nog maar mondjesmaat van deze systematiek gebruik wordt gemaakt. Gevraagd naar redenen daarvoor, wijzen velen naar de zorgverzekeraars. Mogelijk niet onterecht. Maar het zijn ook de eerstelijnsorganisaties zelf die handelingsverlegen lijken te zijn.

Hét moment voor leiderschap

Wat ons betreft staat vast: wie een rol wil spelen in de vorming van de netwerken die de zorg gaan bepalen, zal nu al leiderschap moeten tonen en de regie moeten pakken om te komen tot een nieuw – als het goed is met anderen in de regio gedeeld – businessmodel.

Download hier het hele artikel

Manifest duurzame toekomst van de Nederlandse gezondheidszorg

04 maart 2019

  • Herinrichting van het zorglandschap is hard nodig
  • Tientallen zorgpartijen komen gezamenlijk tot 10 concrete maatregelen
  • Brancheorganisatie ActiZ onderschrijft de noodzaak

De financiële resultaten van algemene ziekenhuizen in Nederland dalen al jaren. De verpleeghuiszorg staat voor een enorme groeiopdracht. Knellende budgetten staan het sociaal domein in de weg. In de geestelijke gezondheidszorg groeien de wachtlijsten en in de eerstelijnszorg wacht een chronisch tekort aan huisartsen. En bovenal: de complete zorgsector zit met een niet te overbruggen personeelstekort.

Volgens tientallen zorgorganisaties, stakeholders in de zorg en de branchegroep Zorg van BDO Accountants & Adviseurs is herinrichting van het zorglandschap hard nodig om een ‘zorginfarct’ te voorkomen. De urgentie is hoog omdat voor steeds meer patiënten de toegankelijkheid van zorg op het spel komt te staan. Dit kan alleen worden geborgd als het huidige stelsel, dat is gebaseerd op controle, complexiteit en compliance, wordt omgevormd tot een stelsel dat transparantie, eenvoud en samenwerking als uitgangspunten heeft.

Tien concrete maatregelen

Vanuit dit nieuwe paradigma stellen de zorgpartijen in gezamenlijkheid een manifest voor een duurzame toekomst van de Nederlandse gezondheidszorg op. Daarin benoemen zij tien concrete maatregelen die snel opgepakt kunnen én moeten worden door het totale speelveld, van de zorgorganisaties zelf tot zorgverzekeraars en natuurlijk de overheid als belangrijkste facilitator. Door samenwerking binnen de integrale gezondheidzorg maximaal te faciliteren en nieuwe technologie en medicatiemogelijkheden te omarmen kan de doelmatigheid en betaalbaarheid van de Nederlandse gezondheidszorg worden veiliggesteld.

Reactie brancheorganisatie ActiZ

‘Wij vinden dat het manifest een waardevolle bijdrage levert aan het noodzakelijke maatschappelijk debat over toekomst van de zorg. Houdbaarheid van de zorg – in het bijzonder de zorg voor ouderen – gaat de hele samenleving aan en iedereen die deel uitmaakt van die samenleving. Zorg voor ouderen moet opnieuw doordacht en opgezet worden om de eerstkomende decennia met de beschikbare mensen en middelen onze ouderen goede kwaliteit van leven te kunnen bieden.’

Zie hieronder een korte samenvatting van de inhoud van het manifest. Lees het volledige manifest, informatie over de totstandkoming en de betrokkenen via deze link.

  1. Nieuw paradigma: niet ziekte bekostigen, maar gezondheid
    Dat een paradigmaverandering geen utopie is, bewijst Finland. Het land steeg fors in de lijst van meest gezonde landen ter wereld door een financieringsstelsel in te voeren dat gebaseerd is op het financieren van gezondheid in plaats van productie.Actiepunt: upgrade huidige bekostigingswijze zonder perverse productieprikkels en financieren van gezondheid in plaats van productie.
  2. Werk aan een gezonde samenleving, waarin kwaliteit van leven voorop staat
    Burgers moeten gefaciliteerd en geholpen worden om de verantwoordelijkheid voor hun eigen gezondheid te nemen, onder gedeeltelijke regie van de overheid.Actiepunt: programma voor een gezonde samenleving voor iedereen. Plaats daarbij de ethische en solidariteitsdiscussie nadrukkelijk op de agenda.
  3. Zorg voor transparantie
    Naast marktwerking meer transparantie, minder regeldruk die de sector transparant maakt.Actiepunt: maak werk van transparantie, met name op het gebied van kosten en uitkomsten van zorg. Verlaag de administratieve lasten door het afschaffen of vereenvoudigen van wetgeving.
  4. Zorg voor een gelijk speelveld
    In de zorg wordt al volop winst gemaakt en gedeeld met (private) financiers. Bijvoorbeeld in de medisch specialistische zorg is winstdeling echter niet toegestaan. Ziekenhuizen maken minder rendement terwijl ze moeten investeren in nieuwe technologie en innovatie. Tijd voor een keuze: winstdeling in de zorg toestaan of niet?Actiepunt: maak voor de hele sector een fundamentele keuze rond de vraag of gereguleerde winstuitkering in de zorg is toegestaan of niet.
  5. Stimuleer netwerkzorg
    De zorg van de toekomst vindt plaats in regionale en landelijke netwerken, waarin eerstelijns, ziekenhuizen, revalidatie- en care-instellingen naadloos met elkaar samenwerken. Het afbreken van de bekostigingsschotten tussen instellingen onderling en tussen financiers, is hard nodig om dergelijke samenwerking mogelijk te maken.Actiepunt: werk aan een (juridische) infrastructuur waarin organisaties echt goed kunnen samenwerken en waarin financiers en zorgverzekeraars die ketensamenwerking optimaal kunnen ondersteunen.
  6. Zorg voor een passende data-infrastructuur
    De burger heeft straks zijn zorgdata in eigen beheer. Er is helderheid en regie nodig op ICT-gebied. De datastructuur kan het denken vanuit gezondheid vergaand faciliteren. Koppel algoritmen, op een privacybewuste manier, aan een nationale, niet-commerciële zorgdata-infrastructuur.Actiepunt: neem regie op het data-dossier. Zorg dat data kunnen worden gedeeld op een veilige en gestructureerde manier en stimuleer het veilige gebruik van algoritmes.
  7. Faciliteer innovatie en digitalisering
    Het wurgende personeelstekort vereist radicale innovatie. Zaken als thuismonitoring, apptechnologie, online consults en online platformen ten behoeve van medische condities, dienen de komende jaren grootschalig te worden uitgerold.Actiepunt: faciliteer digitale transformatie maximaal. Zorg voor regie op landelijk niveau zodat ontwikkelde initiatieven tot innovatie en digitalisering breed worden gedeeld.
  8. Stimuleer werken vanuit ‘positieve gezondheid’
    Huber: ‘Gezondheid is het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven.’ Dat is nog te veel onbenut. Meer dan 50 procent van de patiënten heeft tenminste één chronische aandoening. De integratieve geneeskunde heeft bewezen juist bij chronische aandoeningen voordelen op te leveren, in Nederland wordt daar maar beperkt gebruik van gemaakt.Actiepunt: onderzoek de barrières in de zorg die werken vanuit positieve gezondheid dwarsbomen. Agendeer de vraag hoe kan worden gekomen tot een werkelijk integratieve gezondheidszorg.
  9. Zonder (medisch) ondernemerschap gaat het niet gebeuren…
    Het spook van conflicterende belangen en regelgeving belemmert de executiekracht in de sector. Dat brengt de toekomst niet naderbij. Ondernemen om netwerkzorg dichterbij te brengen wel, van niets iets maken. En DOEN.Actiepunt: maak medisch ondernemen en bedrijfsmatig werken geaccepteerd. Stimuleer nieuwe initiatieven, ook in het financieringssysteem.
  10. … de overheid moet actie nemen om de voorwaarden te scheppen
    Er is een belangrijke rol voor de overheid weggelegd: pak de handschoen op.Actiepunt: overheid onderneem actie want het versnipperde en inmiddels te complex geworden zorgveld kan de transformatie die benodigd is niet alleen volbrengen. Het heeft daarbij een overheid nodig die faciliteert.

OPEN MANIFEST

Organisatie & Infrastructuur: wie pakt de regie?

De nieuwe bekostiging voor Organisatie & Infrastructuur (O&I) moet samenwerking in de eerste lijn stimuleren en de organisatie versterken. Er is echter meer nodig dan financiering alleen. Om de gewenste ontwikkeling te realiseren, is het zaak dat eerstelijnsorganisaties in de regio elkaar vinden en afspraken maken over hun samenwerking. De vraag is: wie pakt de regie?

De samenwerking in de regio kan op allerlei manieren vorm krijgen en biedt kansen voor een stevigere positie van de eerste lijn. Grenzen tussen zorgaanbieders vervagen steeds verder. Het is dan ook van belang dat de eerste lijn op regioniveau samenwerkt met andere zorginstellingen, gemeenten en zorgverzekeraars. Om als serieuze gesprekspartner te kunnen acteren, is het cruciaal dat eerstelijnsinstellingen zich regionaal verbinden.

Eerstelijnsorganisaties, andere zorgorganisaties, gemeenten en de zorgverzekeraar hebben elkaar nodig. Gemeenten, zorginstellingen en zorgverzekeraars hebben moeite met het (gezamenlijk) vinden van oplossingen voor vraagstukken rondom onder meer het afstemmen van zorgvraag en -aanbod, de decentralisaties in het sociale domein. De eerstelijnszorg, andere zorginstellingen en de gemeente zijn steeds sterker met elkaar verbonden. Als de partijen in de vierhoek – eerste lijn, andere zorgorganisaties, gemeenten, zorgverzekeraar – tot een betere samenwerking komen, kunnen zij écht tot passende oplossingen komen. Een goede samenwerking waarborgt dat het gezamenlijke belang voorop blijft staan, namelijk: het bieden van de juiste zorg aan de patiënt in de regio.

Hoe deze vorm krijgt, hangt af van allerlei strategische, demografische en regionale factoren. Wie de regierol pakt of het voortouw neemt, is mede afhankelijk van de positie van de gemeenten en ziekenhuizen in de regio. Ook eerstelijnsorganisaties kunnen het initiatief nemen om de gewenste ontwikkelingen te realiseren.

Stappenplan

Daarbij komen allerlei vragen op. Is de eerstelijnsorganisatie regionaal en toekomstbestendig ingericht? Welke verdergaande samenwerking is mogelijk, en hoe? Wat brengt dit de individuele praktijken? Willen we die regionale rol en wat is daarvoor nodig?

Als de antwoorden op deze en andere vragen geformuleerd zijn, kan de samenwerking met de partijen uit de vierhoek verder vorm krijgen. BDO hanteert hiervoor een plan met zes stappen: toenadering, verkennen, analyse, creëren, uitvoeren en borgen.

Auteur: Nika Stegeman-Kruijt en Albert van de Schootbrugge, BDO Belastingadviseurs

Download het volledige artikel hier: