Euthanasie en andere waardendiscussies binnen de organisatie

De waarden van zorgprofessionals komen niet altijd overeen met die van de organisatie. Door ‘waardenverlegenheid’ blijft dit onuitgesproken, en dan liggen problemen op de loer. De waardendiscussie verdient een plek op de agenda, stelt Deirdre Beneken genaamd Kolmer. Zolang dit niet gebeurt, blijven dilemma’s bestaan en dat schaadt uiteindelijk zowel de zorg als de samenleving.

Verschillende morele standpunten

Voor leidinggevenden in de zorg zouden waardenpluriformiteit en de grenzen die daaraan moeten worden gesteld deel moeten uitmaken van hun organisatievisie, stelt Beneken. “Zorgverleners hebben verschillende morele standpunten”, zegt ze. “De vraag is hoe zij en hun organisaties daarmee omgaan. Ontmoetingen op de werkvloer worden gekleurd door waarden en opvattingen van zorgverleners en patiënten, maar ook door waarden die al dan niet verscholen liggen in de context van de organisatie, zoals de organisatiestructuur. Dit betekent dat in een waardenpluriforme organisatie veel factoren van invloed zijn op hoe medewerkers met elkaar omgaan.”

Bang voor baanverlies

Een praktisch voorbeeld van hoe waarden kunnen botsen. Een patiënt geeft aan graag te willen worden gezien in aanwezigheid van de familie, maar de verpleegkundige mag zich alleen richten op de aangemelde patiënt. Beneken: “De verpleegkundige weet dat de patiënt zich prettiger voelt als de familie betrokken wordt, maar haar organisatie wil de kosten beheersen. De familie betrekken kost extra tijd en dus geld. De verpleegkundige ervaart organisatorische waardenverlegenheid: ze durft haar ongenoegen niet te uiten, omdat ze bang is om haar baan te verliezen. De waarde die ze als verpleegkundige wil nastreven, relationele zorg, komt niet overeen met de waarden van de organisatie: kostenreductie en patiëntgerichte zorg.” 

Euthanasie

Het is aan de huisarts of de bestuurder van de huisartsenorganisatie, om het werk of de organisatie waardenpluriform te organiseren. In veel gevallen is het mogelijk om aan de hand van waardencommunicatie – dus het reflecteren op en bediscussiëren van waarden – aandacht te besteden aan morele dilemma’s. Maar dan moet het wel structureel op de agenda staan. “Waardendiscussies worden ingewikkeld als sprake is van elkaar uitsluitende waarden en de betrokkenen dat niet doorhebben”, zegt Beneken. “Het onderwerp euthanasie bijvoorbeeld. Je kunt het niet van het moment laten afhangen of je daarin als eerstelijnszorgaanbieder wel of niet een actieve rol wilt spelen. En als je er als individu anders over denkt dan de organisatie waar je werkt, is het ook de vraag of je daar wel op je plaats bent.”