Familie vaak bepalend voor ontstaan psychosociale klachten

Bij psychosociale klachten valt de appel meestal niet ver van de boom. De huisarts kan de eerste zijn die intergenerationele problematiek signaleert. Hoogleraar Bernet Elzinga ziet kans in de koppeling van patiëntendossiers binnen gezinnen aan landelijk onderzoek.

Cruciale schakel

Bij somatische problematiek ligt de vraag ‘Heeft u in de familie…’ bestorven in de mond van de huisarts. Kanker of hart- en vaatziekten bij ouders of ooms en tantes zijn belangrijke, intergenerationele indicatoren. Bij psychische of psychosociale problemen is dat bewustzijn er volgens Bernet Elzinga veel minder. Elzinga, hoogleraar ‘stress-related psychopathology’ aan de Universiteit Leiden, noemt de huisarts desgevraagd “een cruciale schakel” in het signaleren en doorbreken van intergenerationele problematiek.

“Ik vermoed dat de meeste huisartsen de problematiek wel herkennen”, zegt zij. “Ze zien meerdere generaties van een gezin in hun praktijk. In een gezin met drie kinderen waarvan beide ouders kampen met psychosociale problematiek, wil je ingrijpen om te voorkomen dat kinderen ook psychische klachten ontwikkelen. Ik doe onderzoek met depressieve jongeren en als je dan hoort dat moeder al tijden suïcidale gedachten heeft en de vader ook antidepressiva slikt, dan hoop ik dat de huisarts dat ziet en hulp inschakelt.”

Gedrag en genen

Bij intergenerationele overdracht van psychosociale problematiek zijn zowel genen als het gedrag van ouders belangrijke factoren, legt Elzinga uit. De wisselwerking tussen beide is bij depressie, bij sociale angst, bij mishandeling, bij verwaarlozing echter telkens weer anders. De gevolgen van intergenerationele overdracht kunnen dramatisch en fundamenteel zijn. “Als een kind de omgeving waarin het opgroeit jarenlang als heel stressvol ervaart, kan dat het stresssysteem van het kind voor de rest van het leven vormen.”

Dossiers koppelen

Elzinga constateert dat de huisarts op dit moment nog te weinig in handen heeft. Er is nog onvoldoende kennis over causaliteit tussen generaties bij de verschillende vormen van psychosociale problematiek. “Het zou veel inzicht opleveren als huisartsendossiers van familieleden van meerdere generaties aan elkaar gekoppeld worden”, stelt zij. “Dat geldt ook als grote cohortstudies van volwassen dan wel kinderen gekoppeld worden aan individuele huisartsendossiers van ouders dan wel kinderen, met inachtneming van privacy natuurlijk.”

Familie

Zo’n koppeling kan onvermoede verbanden binnen een familie opleveren, denkt Elzinga. Big data en data science bieden al de mogelijkheden. Zij licht toe: “Zo kunnen we evidence vinden voor wanneer er een alarmbel af moet gaan voor een huisarts, bijvoorbeeld als we zouden ontdekken dat een geschiedenis van veel ziekte bij een van de ouders een kind kwetsbaar maakt voor depressies.” Hier leest u meer over Bernet Elzinga.