De verpleegkundig specialist ggz in de huisartsenpraktijk; ervaringen in de praktijk
Auteurs
ANS TORDOIR
HAN University of Applied Sciences, Lectoraat Organisatie van Zorg en Dienstverlening
PETER COOLEN
Groepspraktijk Huisartsen Nederweert
MAUD VAN VLERKEN
Stichting KOH
MIRANDA LAURANT
HAN University of Applied Sciences, Lectoraat Organisatie van Zorg en Dienstverlening
ANNEKE VAN VUGHT
HAN University of Applied Sciences, Lectoraat Organisatie van Zorg en Dienstverlening
De toegankelijkheid en kwaliteit van de ggz staat onder druk2. Dit blijkt onder andere uit langere wachtlijsten, financiële druk en uitstroom van professionals3,4. Huisartsen en poh’ers ggz zien in toenemende mate dat cliënten met complexe geestelijke gezondheidsproblemen in de huisartsenzorg behandeld worden. Zij voelen zich daartoe echter lang niet altijd bekwaam en in staat5. Dit is voor huisartspraktijken een reden om een vs ggz in te zetten1. Op dit moment werken ruim 1.300 VS vs ggz de Nederlandse gezondheidszorg6 waarvan ongeveer dertig in huisartsenpraktijken7. De vs ggz is een hbo-master opgeleide professional (NLQF niveau 7) die deskundig en bevoegd is om complexe geestelijke gezondheidsproblemen te diagnosticeren en behandelen8.
Hoe ziet de inzet van de vs ggz in de huisartsenpraktijk eruit? Wat is de toegevoegde waarde en welke factoren beïnvloeden de inzet? Om hier een beeld van te krijgen zijn zeventien professionals (vijf vs gga, één vs ggz in opleiding (VIOS), zes poh’ers ggz, vier huisartsen, één psychiater), een manager en drie patiënten geïnterviewd. De interviews zijn samenvattend uitgewerkt en thematisch geanalyseerd.
Bevindingen*
De vs ggz is in dienst van de huisartsenpraktijk of als ZZP werkzaam. Zij richt zich op diagnostiek en behandeling van geestelijke gezondheidsproblemen en maakt hierbij veelal gebruik van richtlijnen van het NHG en de GGZ Standaarden. De toewijzing van patiënten aan de vs ggz verloopt in de meeste gevallen via de huisarts.
De verleende zorg door de vs ggz wordt gefinancierd conform het tarief Module poh ggz het consulttarief. Indien aantoonbaar minder verwijzingen plaatsvinden naar de basisgeneralistische en specialistische ggz door inzet van een vs ggz, kan een opslagtarief toegekend worden door de zorgverzekeraar9.
Patiëntenpopulatie en bevoegdheden
De meest voorkomende doelgroepen die de vs ggz in de huisartsenpraktijk ziet, zijn mensen met angst- en stemmingsklachten. Daarnaast ziet zij ook mensen met burn-outklachten, Ernstig Psychiatrische Aandoeningen (EPA), ADHD, autisme, psychosomatische klachten en middelenmisbruik. De interventies die de vs ggz toepassen in de behandeling binnen de huisartsenpraktijk zijn zeer divers en afhankelijk van de doelgroepen. Voorbeelden hiervan zijn crisisinterventie, EMDR, CGT, eclectische psychotherapie, psycho-educatie en inzetten en opvolgen van farmacotherapie.
De vs ggz is een zelfstandig behandelaar met een zelfstandige bevoegdheid8. Bij behoefte aan intercollegiaal overleg over bijvoorbeeld voorschrijven van medicatie consulteert de vs ggz de huisarts of een psychiater.
Samenwerking
Verworven vertrouwen in de kennis en vaardigheden van de vs ggz enerzijds en het kennen van de eigen grenzen van de vs ggz anderzijds, vormen een belangrijke basis voor een goede samenwerking tussen de vs ggz en de huisarts. Samenwerkingsafspraken en verantwoordelijkheidsverdeling worden meestal mondeling besproken en niet schriftelijk vastgelegd.
De mate waarin wordt samengewerkt tussen de huisartsenpraktijk en ggz-organisaties is uiteenlopend. Een aantal vs ggz heeft een goed netwerk waardoor het verwijzen van patiënten soepel verloopt. Hierbij wordt ook gezien dat de zorg voor patiënten relatief makkelijk en snel afgeschaald kan worden naar de huisartsenpraktijk. Bij een aantal vs ggz staat deze samenwerking nog in de kinderschoenen. Zij zijn wel voornemens om dit netwerk verder vorm te geven.
In de praktijken waar zowel een vs ggz als poh’er ggz werkzaam is, wordt de samenwerking met elkaar als aanvullend gezien. Poh’ers ggz zien de vs ggz als inhoudelijke sparringpartner in aanvulling op de zorg die zij verlenen.
“…bijvoorbeeld vanochtend had mijn collega (poh’er ggz) een jongen waarvan ze dacht ‘is het nou alleen angst of stemming of zit er meer achter?’ […] Zij kwam niet goed uit de diagnostiek […] dan zoom ik ook in en dan komen we samen met de patiënt tot een plan.”
vs ggz
Toegevoegde waarde vs ggz in huisartsenpraktijk
Huisartsen zien de vs ggz als een specialist in met name de psychopathologie en medicatie met betrekking tot geestelijke gezondheidsproblemen. Ook patiënten merken dit op: “Vs ggz weet méér van ggz dan een huisarts; een huisarts heeft basiskennis en is een generalist en de vs ggz is een specialist in de ggz”.
“De taak die ik mijn vs toedicht, is het diagnosticeren en behandelen van de complexe hulpvraag van die patiënt waar ik toch niet helemaal de vinger op kan leggen.”
huisarts
Brug tussen eerste en tweede lijn
Door de inzet van de vs ggz in de huisartsenpraktijk bestaat de mogelijkheid om een deel van de patiënten die op de wachtlijst staan voor basisgeneralistische of specialistische ggz zelf te behandelen. Dit wordt gedaan door behandelingen volledig in de huisartsenpraktijk uit te voeren, zoals CGT, inzicht gevende therapie en EMDR. Daarnaast verricht de vs ggz in de huisartsenpraktijk ook voorwerk, zoals psychiatrisch onderzoek en het goed instellen op medicatie. Het zorgvuldig diagnosticeren door de vs ggz resulteert erin dat bij doorverwijzing de patiënt meteen op de juiste plek terecht komt. Zo kan binnen de tweedelijns ggz direct adequaat begonnen kan worden met de behandeling. De vs ggz zorgt voor een overbrugging en voorkomt dat patiënten tussen wal en schip dreigen te vallen.
“Ik zie vaak complexe problematiek waarbij ik ga zoeken wat we het beste aan medicatie zouden kunnen inzetten, zodat iemand al goed ingesteld richting ggz-organisatie gaat voor verdere behandeling.”
vs ggz
Laagdrempelig, toegankelijk en destigmatiserend
Patiënten ervaren de zorg door de vs ggz in de huisartsenpraktijk als laagdrempelig. Contact is snel gelegd, de wachttijd is kort en de patiënt betaalt geen eigen risico. Dit draagt bij aan de toegankelijkheid van deze zorg.
“Poh’ers hebben het al bewezen en ik denk dat de vs alleen maar meer duidelijk gaat maken dat de geestelijke gezondheidszorg dicht bij de patient kan blijven doordat het in de huisartsenpraktijk kan plaatsvinden.”
huisarts
Bovendien wordt het als positief ervaren dat de vs ggz kijkt naar hoe een patiënt omgaat met bepaalde problemen, zonder een label (diagnose) toe te kennen en de stoornis leidend te laten zijn. Dit werkt destigmatiserend.
“..hij (vs ggz) heeft eigenlijk nooit benoemd ‘dit is jouw stempel’ zeg maar, die is er nooit op gedrukt […] als iemand een stempel op je drukt dan zit je daar je hele leven aan vast.”
patiënt
Beïnvloedende factoren
Opvattingen van professionals lopen uiteen als het gaat over de opzet en uitvoering van de ggz in de huisartsenpraktijk en de rol van de vs ggz hierin,. De juiste zorg op de juiste plek kan gerealiseerd worden door ggz-behandeling aan te bieden in de huisartsenpraktijk. Dit wordt enerzijds als een “logische ontwikkeling” benoemd, gezien de lange wachtlijsten in de tweedelijn. Anderzijds wordt er gepleit voor het behouden van basisgeneralistische en specialistische ggz in de tweedelijn om het generalistische karakter van de huisartsenzorg te bewaken.
Duidelijkheid en bekendheid
De vs ggz is nog aan het pionieren om het beroep in te bedden in de huisartsenpraktijk. Huisartsen die samenwerken met een vs ggz zijn van mening dat er bij huisartsen, zorgverzekeraars en samenwerkingspartners in ggz-instellingen nog onvoldoende inzicht is in de voordelen en toegevoegde waarde van een vs ggz.
Vertrouwen
Vertrouwen in de deskundigheid van de vs ggz wordt door zowel patiënten als huisartsen gezien als een voorwaarde om de vs ggz in te zetten in de huisartsenpraktijk.
“Bij elke nieuwe functie is dat even aftasten en je hebt als huisarts de eindverantwoordelijkheid. De vs heeft de BIG-registratie dus die is wel aansprakelijk, maar uiteindelijk gebeurt het wel onder jouw hoede in jouw praktijk.”
huisarts
Inzicht in de eigen grenzen van bekwaamheid en hierover transparant zijn, wordt hierin als bevorderend ervaren.
“…dat hij zelf weet waar de grenzen liggen. Ik heb vaak genoeg meegemaakt dat hij zegt van ‘nu moet er iets anders’ of ‘dit valt buiten mijn expertise’ dus ik heb vertrouwen in het feit dat hij zelf ook zijn grenzen bewaakt. Dat moet met een nieuw iemand nog groeien.”
huisarts
Financiering
Belemmerend is dat er geen structurele financiering beschikbaar is voor de vs ggz in de huisartsenpraktijk. Wat de vs ggz in financieel opzicht oplevert, is nog onvoldoende inzichtelijk.
“Hoe kun je de vs ggz nu goed positioneren zodat het ook duidelijk is wat de toegevoegde waarde is in de praktijk? Ik zie die toegevoegde waarde wel, maar als het financieel onaantrekkelijk is ten opzichte van een poh’er ggz vraag ik mij af, naar de toekomst toe, of dat het bestaansrecht gaat krijgen."
manager huisartsenorganisatie
Beschouwing
De lange wachtlijsten voor ggz, toenemende complexe hulpvragen op het gebied van ggz in de huisartsenpraktijk en het streven naar de juiste zorg op de juiste plek zijn de belangrijkste aanjagers voor het inzetten van een vs ggz in de huisartsenpraktijk. De vs ggz springt met de nodige expertise en zelfstandige bevoegdheid in op deze uitdagingen. Er worden diverse initiatieven en samenwerkingsverbanden ontwikkeld, maar er staat ook nog veel in de kinderschoenen als het gaat over positionering, inzichtelijk maken van de toegevoegde waarde, financiering en samenwerking met de tweedelijns ggz.
Als het gaat om de aanpak van complexe hulpvragen op het gebied van ggz en welke rol de vs ggz heeft in de huisasrtsenpraktijk, is er geen eenduidige opvatting over het generalistische karakter van de huisartsenpraktijk versus de specialistische zorg die de vs ggz kan bieden.
Verschuiving van basisgeneralistische ggz en specialistische ggz naar de huisartsenpraktijk kan zorgen voor het organiseren van zorg dichtbij huis en minder doorverwijzingen naar de tweede lijn (en daarmee mogelijk een gunstig effect op lange wachtlijsten). Bovendien levert het vanuit patiëntenperspectief positieve ervaringen op door de laagdrempeligheid, destigmatisering en toegankelijkheid.
Conclusie
Zowel professionals als patiënten zien kansen voor van de vs ggz in de huisartsenpraktijk. Kansen zijn het bieden van basisgeneralistische en specialistische ggz in de huisartenpraktijk en de brugfunctie tussen huisartsenpraktijk en ggz-instellingen. Kritische succesfactoren voor een goede inbedding van de vs ggz in de huisartsenpraktijk zijn de specialistische kennis en vaardigheden, normaliserende en holistische benadering, samenwerkingsverbanden met ggz-instellingen en het vertrouwen van de huisarts in de deskundigheid van de vs ggz.
Structurele financiering en een visie op de wijze waarop de ggz door de vs ggz in de huisartsenpraktijk versterkt kan worden, behoeven aandacht om bij te dragen aan de kwaliteit van de ggz in de huisartsenpraktijk en de positionering van de vs ggz hierin.
Aanbevelingen
Het is aan te bevelen nader onderzoek te doen naar de optimale inzet van vs ggz in de huisartsenpraktijk, met als doel te extraheren wat hun maximale bijdrage kan zijn aan kwaliteit van de ggz in de regio. Een meer praktische aanbeveling is het voeren van de dialoog tussen netwerkpartners over de vormgeving van ggz in de regio, de rol van de huisartsenpraktijk hierin en de potentiele toegevoegde waarde van de vs ggz in de huisartsenpraktijk. Dit is noodzakelijk om inzicht te krijgen in mogelijkheden die er zijn om de huidige knelpunten en uitdagingen binnen de organisatie van ggz aan te pakken.
*In dit artikel wordt gebruik gemaakt van citaten van deelnemers. Een aantal citaten zijn geredigeerd zonder de inhoud te beïnvloeden.
Bronnenlijst:
1. Voors, K. De Verpleegkundig Specialist GGZ, een veelbelovende nieuwkomer. De eerstelijns. 2019. [Geraadpleegd 29-10-2020]
2. KPMG. GGZ Healthcheck publicatie over 2018. Amsterdam: KPMG; 2019
3. Trimbos Instituut. Brief aan P. Blokhuis-advies hervorming ggz. [Geraadpleegd 29-10-2020]
4. Vektis. Kwartaalrapportage wachttijden ggz Q2 2020. [Geraadpleegd 29-10-2020]
5. NHG/LHV. Standpunt GGZ in de huisartsenzorg, uitwerking toekomstvisie huisartsenzorg 2022. [Geraadpleegd 29-10-2020]
6. Bigregister. Cijfers Basisberoep en Specialisme. Beschikbaar via: https://www.bigregister.nl/over-het-big-register/cijfers/basisberoep-en-specialisme [Geraadpleegd 12-11-2020]
7. Vught A van, Kennis E, Werf M van de, Boeijen E, Laurant M. Verpleegkundig specialist als regiebehandelaar ook buiten de GGZ. [Geraadpleegd 29-10-2020]
8. V&VN. Beroepsprofiel Verpleegkundig Specialist. 2019. [Geraadpleegd 29-10-2020]
9. NZa. Beleidsregel huisartsenzorg en multidisciplinaire zorg 2020 -BR/REG-20133a. Artikel 4, Segment 3: Resultaatbeloning en zorgvernieuwing. [Geraadpleegd 13-11-2020]