Huisarts niet (h)erkend als acute zorg professional?

Doel hierbij was de zorg in stand te houden op plaatsen waar acute gezondheidsschade optreedt door uitval van zorgmedewerkers.(1) Al snel bleek dat huisartsen aanvankelijk niet tot deze beoogde groep behoorden, hetgeen heeft gezorgd voor de nodige discussie onder huisartsen en ketenpartners.(2) Huisartsen voelen zich mede hierdoor niet (h)erkend als acute zorg professional. Deze (h)erkenning van groot belang voor de huidige (COVID-19) en toekomstige ontwijkingen in de acute zorg (houtskoolschets). Onlangs werden de laatste vaccins aan huisartsen toegediend, waarmee het tijd is te reflecteren op de rol van de huisarts in de acute zorg.

Met een overzicht van data willen wij deze belangrijke rol inzichtelijk maken en bekrachtigen, voor nu en in de toekomst.

Acute huisartsenzorg in Nederland vóór COVID

Bij het voordoen van een spoedgeval kan op drie manieren professionele medische hulp ingeroepen worden:

1. contact opnemen met de huisarts
2. het alarmnummer bellen (112)
3. de spoedeisende hulp (SEH) bezoeken als zelfverwijzer.

Buiten kantoortijden is de huisarts voor spoedgevallen bereikbaar via de huisartsenpost. Op de spoedeisende hulp komen de patienten doorgaans via verwijzing door de huisarts en/of ambulance.  Onderstaande tabel en figuren geven de aantallen spoedconsulten per sector weer:

Uit bovenstaand overzicht blijkt dat de huisartsen in Nederland een grote bijdrage leveren binnen de acute zorg(keten). Wel dient hierbij opgemerkt te worden dat er een verschil bestaat in de zorgzwaarte en urgenties van de zorgvragen tussen de diverse disciplines.

Stromen acute zorg

Onderstaand figuur laat de stromen in de acute zorg zien en toont aan dat de huisartsen een belangrijke rol vervullen als poortwachter voor het ziekenhuis. Slechts een beperkt deel van de acute zorgvragen wordt verwezen naar de ambulancedienst of spoedeisende hulp.

Spoedzorg én reguliere zorg in de huisartsenpraktijk

De spoedeisende huisartsenzorg overdag wordt geboden naast de reguliere eerstelijns zorg en vormt procentueel slechts een klein aandeel van het werk in de praktijk (4%). Jaarlijks zorgen alle huisartsen samen echter voor ruim drie miljoen spoedcontacten overdag (zie verder). Tevens zijn huisartsen in staat tot het inzetten van een proactief beleid en maken van behandelafspraken, zodat de groep kwetsbare patiënten buiten kantoortijden de spoedzorgketen niet overmatig en onnodig belasten. 

Acute huisartsenzorg ten tijde van COVID-19

Informatie over de coronacrisis (COVID-19) in de Nederlandse huisartspraktijk is schaars. NIVEL monitort het aantal COVID-19 patiënten van zo’n 350 huisartsenpraktijken. (5) In week 1 (2021) werden er 337 patiënten met klinisch bevestigde COVID-19 geregistreerd per 100.000 inwoners. Het aantal patiënten dat voor het eerst met COVID-19 gerelateerde klachten contact opneemt met de huisarts was 21 per 100.000 inwoners per week. Dit komt naar schatting overeen met 3.847 patiënten per week in alle huisartsenpraktijken.

Daarnaast heeft het Fame-Net alle zorgcontacten met betrekking tot COVID-19 zorgvuldig geregistreerd. (6) In de periode van maart 2020 tot medio januari 2021 waren er in een populatie van 26.225 patiënten, 1.673 (6.4%) patiënten met Covid-19 geregistreerd. Van al deze 1.673 deze patienten, werd het overgrote deel in door de huisarts behandeld (95%) en slechts 79 patiënten werden ingestuurd naar de SEH/ziekenhuis (5%). Over de zorgzwaarte van de door de huisarts geboden zorg zijn geen cijfers bekend. Dit kan in theorie variëren van zeer beperkt (advies tot testen via GGD) tot zeer intensief (monitoring thuis, palliatieve zorg).

Op basis van deze data kan worden geconcludeerd dat huisartsen veel COVID-19 (verdachte) patiënten beoordelen en behandelen in de eerste lijn, waarbij ze een belangrijke rol hebben bij het beoordelen en selecteren van die patiënten met COVID-19 die gespecialiseerde zorg in een ziekenhuis behoeven. Dit alles vindt plaats naast de reguliere zorg en non-COVID-19 spoedzorg.

Conclusie

De huisarts is een zeer belangrijke partner in de acute zorg en ziet in absolute aantallen het merendeel van de spoedzorgvragen. De rol als poortwachter wordt goed vervuld en slechts een beperkt deel van de spoedzorg vragen wordt verwezen naar de ambulancedienst of tweede lijn. Ook ten tijde van de COVID-19 pandemie vervult de huisarts deze rol nadrukkelijk. De huisarts staat onveranderd klaar voor de patiënt met reguliere-, spoedeisende en COVID-19 gerelateerde zorgvragen. Daarnaast zal, indien noodzakelijk, de huisartsenzorg een verdere bijdrage leveren bij een “noodscenario”. Ook bij de verdere uittekening van de houtskoolschets acute zorg zal de huisarts een voorname rol moeten gaan vervullen.

Deze beroepsgroep verdient dan ook (h)erkenning en waardering als belangrijk partner in de acute zorg, nu en in de toekomst.

Referenties

1. www.rijksoverheid.nl
2. Medisch Contact; Vaccinatieafspraken. Marco Blanker. Januari 2021
3. Nederlandse Zorg Autoriteit (NZA) Marktscan acute zorg 2017 www.nza.nl
4. Nederlandse Zorg Autoriteit (NZA) Monitor acute zorg. 2018 www.nza.nl
5. Nivel: Pijler 1: Cijfers COVID-19-achtige klachten in huisartsenpraktijken. www.nivel.nl
6. FaMe-net COVID-19 data. https://www.famenet.nl/covid-19-data-nl/

Dit is een bijdrage van Martijn Rutten (kaderhuisarts Spoedzorg, PhD), Boukje van Dijk (kaderhuisarts Spoedzorg, coördinator diensten VoHa),  Leon van Groenendael (huisarts, MSc Tropical Medicin & International Health) Alja Sluiter (kaderhuisarts Spoedzorg, medisch directeur huisartsencoöperatie Medicamus)