Nijmegen: geen keukentafelgesprekken meer

Geen bureaucratie, lange wachtlijsten en jaarlijkse budgetoverschrijdingen meer. In plaats daarvan inwoners meteen de benodigde zorg en hulp geven en zorgverleners laten doen waarvoor ze opgeleid zijn. Op 1 juli 2021 gingen met deze doelen de nieuwe buurtteams Jeugd en Gezin in Nijmegen van start. De buurtteams Volwassenen volgen op 1 januari 2022.

Decentralisatie

Toen gemeenten met de decentralisatie verantwoordelijk werden voor de zorg en hulp aan jeugd, langdurig zieken en ouderen, was de insteek dat alles anders zou worden. Mensen moesten sneller geholpen worden en zorg en ondersteuning krijgen die aansluiten op hun persoonlijke situatie en mogelijkheden. In de praktijk bleef heel veel hetzelfde sinds 2015, bleek ook uit rapportages van de gemeente Nijmegen. Keukentafelgesprekken draaiden vooral om het invullen en afvinken van bureaucratische vragenlijsten. Vervolgens duurde het lang tot er een indicatie was en nog langer tot daadwerkelijk zorg- en hulpverlening werd geboden. In Nijmegen zagen ze de wachtlijsten voor jeugdzorg oplopen tot soms wel tien weken. 

Maatwerk

Inwoners kregen ook niet altijd de ondersteuning die ze nodig hadden, observeert wethouder Grete Visser, die Zorg in haar portefeuille heeft. “Maatwerk is niet bij indicatie X precies Y uur zorg leveren. Maar zo ging het tot voor kort wel. Niet alleen in de zorg en ondersteuning trouwens. Bij huishoudelijke hulp hebben we eveneens de switch gemaakt van ‘u heeft recht op vier uur huishoudelijke zorg’ naar ‘u heeft recht op een schoon huis’. Dat zal in het ene geval vijf uur, in het andere twee uur per week kosten.”  

Overbehandeling tegengaan

De medewerkers van de Nijmeegse sociale wijkteams waren zo druk met keukentafelgesprekken, indicaties en andere administratieve rompslomp, dat ze weinig tijd hadden om zelf zorg te verlenen. Ze verwezen daardoor vaak naar specialistische zorgverleners. Huisartsen deden hetzelfde. Uiteindelijk werd tachtig procent van de jeugdigen verwezen naar een specialistische zorgverlener en maar twintig procent geholpen door het wijkteam. “Natuurlijk hebben sommige mensen deze specialistische zorg nodig”, weet Visser. “En dan moeten ze die ook krijgen. Maar iemand die bijvoorbeeld bang is voor honden, heeft geen intensieve behandeling nodig voor een angststoornis.” De veelvoorkomende ‘overbehandeling’ joeg de gemeente op kosten. In 2020 was het tekort op de post Jeugdzorg bijvoorbeeld 7,5 miljoen euro.“

Nijmegen

Redenen genoeg voor de Nijmegen om het radicaal anders te gaan doen. De generieke sociale wijkteams maken plaats voor buurtteams voor Volwassenen en voor Jeugd en Gezin: van beide categorieën één per stadsdeel. Reden voor de knip tussen Jeugd en Gezin en Volwassenen is dat deze groepen vragen om een andere aanpak en andere vormen van ondersteuning. Als ergens ondersteuning nodig is, starten de buurtteams die na een intakegesprek meestal onmiddellijk op. Dus zonder een uitgebreide indicatiestelling en zonder wachtlijsten. De ambitie is dat in acht van de tien gevallen het buurtteam zelf deze hulp gaat leveren. Wanneer toch gespecialiseerde zorg nodig is, zet het buurtteam deze in gang.