Participatie van patiënten: leren kritiseren

Een zorgorganisatie die cliënten voor het eerst vraagt ervaringen en adviezen te delen, zal bij het vernemen van de uitkomsten niet meteen eureka roepen. Patiëntenparticipatie is een leerproces dat op den dúúr verbeterpunten oplevert, zo weet Zorggroep Rijncoepel.

Rijncoepel ondersteunt eerstelijnszorgverleners in Voorschoten, Leiden en Noordwijk op het gebied van ketenzorg. Betrokkenen hebben ervaringen opgedaan met drie vormen van patiëntenparticipatie. Eén: ‘wandelgesprekken’ in de buitenlucht tussen patiënten en zorgverleners. Twee: rondetafelgesprekken die werden geleid door een externe gespreksleider van Zorgbelang, terwijl zorgverleners toeluisterden. En drie: rondetafelgesprekken die werden geleid door zorgprofessionals.

Het project valt onder een bredere noemer: persoonsgerichte zorg. Via Zelfzorg Ondersteund (ZO!) kreeg Rijncoepel subsidie om vier deelprojecten te lanceren met als gemeenschappelijk doel dat ondersteunde zelfzorg uitgroeit tot logisch, integraal onderdeel in het leven van – chronische – patiënten.

Leefstijl

“Zorgverleners hebben het thema patiëntenparticipatie zelf aangedragen als project”, zegt beleidsmedewerker kwaliteit Marijn Prins van Rijncoepel. “Een bij ons aangesloten samenwerkingsverband in Voorschoten stelde: als we iets gaan doen met persoonsgerichte zorg, willen we informatie ophalen bij zorgontvangers. Concreet: informatie over leefstijl.”

Huisarts Hester Lion: “Veel patiënten hebben bijvoorbeeld astma, COPD of diabetes mellitus. Hun begeleiding heeft grotendeels te maken met leefstijl, maar dit is geen eenvoudig onderwerp. Je kunt als zorgverlener nog zulke goede ideeën hebben, het is uiteindelijk de zorgontvanger die iets moet veranderen. Wij wilden weten: wat heeft u hierbij nodig?”

In rol groeien

De ervaringen met patiëntenparticipatie in Voorschoten zijn in de zomer vertaald in een implementatieplan voor de andere samenwerkingsverbanden die zijn aangesloten bij Rijncoepel.

Belangrijk advies: zowel zorgverleners als zorgontvangers moeten groeien in hun rol. Prins: “Mensen lijken bij een eerste sessie vooral complimenten te geven. Eventuele minpunten stellen zij later aan de orde, wanneer ze gewend zijn en er ook van doordrongen dat kritiek gewenst is. Idealiter loopt patiëntenparticipatie dan ook continu door, het liefst met dezelfde zorgontvangers.”

Nuttige reacties

Het primaire oogmerk van het project was een goede vorm van patiëntenparticipatie te vinden. Het secundaire doel betrof vingerwijzingen voor een geschikte benadering van het onderwerp ‘gezonde leefstijl’ in de zorgpraktijk. Fysiotherapeut Petra Gielink: “Een nuttige vraag bleek te zijn: wat was hét moment of dé opmerking waardoor u uw leefstijl heeft aangepast? Hieruit zijn geen eenduidige regels voortgevloeid, maar we kregen wel nuttige reacties op individueel niveau.”

Rijncoepel is ondersteund door Vilans, kenniscentrum voor langdurende zorg. Vilans zet zich onder andere in voor persoonsgerichte zorg en leverde in dit project inhoudelijk kennis, projectbegeleiding en gaf mede vorm aan het initiatief.

Auteur: Gerben Stolk