Ondersteunde zelfzorg wordt het nieuwe normaal

De Coöperatie Zelfzorg Ondersteund houdt na zes jaar op te bestaan. Er ligt inmiddels een sterke basis om ondersteunde zelfzorg vanuit de praktijk een vaste basis in de eerstelijnszorg te bieden.

Ondersteunde zelfzorg

Een chronische ziekte hebben, hoeft een goede kwaliteit van leven ervaren niet in de weg te staan. De Kom Verder ambassadeurs van de Coöperatie Zelfzorg Ondersteund bewijzen dit. Nu is het moment aangebroken om de veilige haven van de coöperatie te verlaten en ondersteunde zelfzorg vanuit de praktijk verder te laten groeien.

ZO!, De Coöperatie Zelfzorg Ondersteund, houdt na zes jaar op te bestaan. En bepaald niet wegens gebrek aan succes: 62 zorggroepen en 1.200 huisartsen en praktijkondersteuners bieden patiënten ondersteunde zelfzorg. Hoe waardevol dit is belichtte ZO!-directeur Pieter Jeekel tijdens het symposium Connect! (12 december in Nieuwegein) waarmee het einde van het bestaan van de coöperatie formeel werd gemarkeerd. “Elke euro die in ondersteunde zelfzorg wordt geïnvesteerd, levert potentieel 4,70 euro op”, vertelde hij. “Het is dus waardevol om mensen te ondersteunen om het gezondste uit zichzelf te halen.”
De website van ZO! staat bol met voorbeelden hiervan. Het mooie is dat die worden verteld door Kom Verder ambassadeurs, mensen die zelf met een gezondheidsprobleem geconfronteerd zijn en die er door ondersteunde zelfzorg in geslaagd zijn hun leefstijl zodanig aan te passen dat hun gezondheid en kwaliteit van leven verbeterden. Klik hier om dit fragment te bekijken.

Het nieuwe normaal

“Nu moet ondersteunde zelfzorg het nieuwe normaal worden”, stelde Jeekel. “Dat is een taak waarbij veel partijen betrokken zijn. InEen bijvoorbeeld, ondersteunt zorggroepen die hiermee aan de slag zijn of willen gaan. Het Nederlands Huisartsen Genootschap biedt ondersteuning aan huisartsen, en via de website www.thuisarts.nl ook patiënten. De Nederlandse Diabetes Federatie werkt aan een zorgstandaard diabetes. De zorgverzekeraars nemen ondersteunde zelfzorg nu op in hun inkoopvoorwaarden. OPEN, het programma van LHV, NHG en InEen gericht op de digitale beschikbaarheid van gegevens van de huisarts, draagt eraan bij dat patiënten meer inzicht en daarmee meer regie krijgen over hun eigen gezondheid. En de Kom Verder ambassadeurs delen hun verhalen en spreken daarbij de taal van de patiënten om wie het gaat. De ambitie is daarom tot een landelijk netwerk van vijfhonderd Kom Verder ambassadeurs te komen.”
Maar niet alleen de ambassadeurs en de andere partijen die Jeekel noemde zijn belangrijk. Ook eHealth speelt een belangrijke rol in ondersteunde zelfzorg. “Het zorgt ervoor dat de huisarts wordt ontzorgd in het contact met de patiënt die ondersteunde zelfzorg ontvangt”, zei Desirée Beaujean van het NHG. “Daarom onderzoeken wij welke van de bestaande eHealth-toepassingen waardevol zijn.”

Contractering

Volop initiatief dus om ondersteunde zelfzorg ook na het beëindigen van ZO! Verder op te stoten in de vaart der volkeren. “We moeten als zorgaanbieders en zorgverzekeraars het vertrouwen hebben dat patiënten tot veel meer in staat zijn dan wij denken”, zei dagvoorzitter Rob Dijkstra.
Maar komen tot zelfzorg vraagt wel om een gedragsverandering van de patiënt. Professionele ondersteuning hierin is dan ook essentieel en die moet wel worden gecontracteerd. De bereidheid om tot die contractering te komen is er van alle partijen, maar dat betekent nog niet dat het een eenvoudig proces is. Tijdens de workshop die hierover werd belegd, werd de vraag gesteld of al voldoende duidelijk is hoe goede ondersteunde zelfzorg eruit ziet. En de achterliggende vragen: tot hoeveel substitutie van zorg leidt het en welke kostenbesparing levert het op? In afwachting van een helder en eenduidig antwoord op die vraag is het voor zorggroepen moeilijk een businesscase te schrijven als voorbereiding op het contracteringsgesprek met de zorgverzekeraars. Tegelijkertijd is door Zelfzorg Ondersteund al aangetoond dat een investering in ondersteunde zelfzorg zichzelf ruimschoots terugbetaalt. Het is nu dus vooral zaak om aan de slag te gaan, samen te werken en te leren van elkaar. “Die ruimte is er ook”, had Olivier Gerrits van Zilveren Kruis ’s ochtends tijdens de plenaire sessie al gezegd. “Alle partijen hebben hetzelfde doel voor de patiënt voor ogen.”

Minister Bruno Bruins neemt de publicatie Samen verder met de opschaling van ondersteunde zelfzorg in ontvangst van Chiel Bos, die de laatste vier jaar onafhankelijk voorzitter was van de Coöperatie Zelfzorg Ondersteund.

Positief gestemd

Ook Bruno Bruins (minister voor medische zorg, VWS) was positief gestemd over de mogelijkheden om van ondersteunde zelfzorg het nieuwe normaal te maken. Hij bracht het verhaal van zijn vader in herinnering, die in de jaren voor de Tweede Wereldoorlog type II diabetes kreeg. Zijn huisarts raadde hem aan er maar een mooi leven van te maken, omdat dat vast niet zo lang zou duren. “Het is mooi om te zien hoezeer de medische wetenschap sinds die tijd is voortgeschreden als het om de behandeling van chronische ziekten gaat”, zei hij. “Je kunt ook met een chronische ziekte tegenwoordig een lang leven met een goede levenskwaliteit hebben. Maar dit betekent niet dat er geen uitdagingen meer liggen, want het aandeel chronisch zieken in onze samenleving neemt toe en die ziekten vragen wel wat van zorgaanbieders en patiënten. De vraag naar zorg zal alleen maar stijgen en dat is zowel uit oogpunt van kosten als van arbeidsmarkt een probleem. Toch ben ik niet somber gestemd, want we zien steeds meer mogelijkheden om zorg te verplaatsen van de tweede naar de eerste lijn en om de patiënt meer eigen regie te geven.”
Ondersteunde zelfzorg maakt een essentieel onderdeel uit van deze beweging, stelde Bruins. “Gezonder leven, meer bewegen en meer kennis hebben over je ziekte betekent dat je minder een beroep hoeft te doen op de zorg”, vervolgde hij. “Maar dit vergt wel inzet van huisartsen op ondersteuning in zelfzorg en het is dus goed dat zorgverzekeraars hiervoor geld vrijmaken in de contractering. En dat VWS extra investeert in huisartsenzorg en ict-ondersteuning. Onder die ondersteunde zelfzorg ligt feitelijk al een goede business case die een aantal jaren op rij is aangetoond en aangescherpt. Dit is dus een logisch moment om ZO! op te heffen en ondersteunde zelfzorg vanuit de praktijk verder tot volle wasdom te laten komen.”

Zelfzorg ondersteund

In de Coöperatie Zelfzorg Ondersteund hebben vertegenwoordigers van patiënten, zorgaanbieders en zorgverzekeraars de afgelopen zes jaar samengewerkt om ondersteunde zelfzorg een logisch en integraal onderdeel te maken in het leven van iedereen met een (chronische) ziekte in Nederland. Het streven is dat mensen in Nederland met chronische aandoening, zoals diabetes, COPD of hart- en vaatziekten, het gezondste uit zichzelf kunnen halen, zodat zij een hoge kwaliteit van leven kunnen behouden en zo veel mogelijk eigen regie hebben.
De coöperatie houdt nu op te bestaan, maar laat een schat aan informatie achter op basis waarvan verder kan worden gebouwd. In de eerste plaats zijn er de persoonlijke verhalen van de Kom Verder ambassadeurs. U kunt deze hier bekijken. Daarnaast is er een aantal handige documenten gemaakt:
• Samen verder met de opschaling van ondersteunde zelfzorg

Publicatie gelanceerd tijdens Symposium Connect! op 12 december 2019: Samen verder met de opschaling van ondersteunde zelfzorg.

• Vijf voorbeelden van digitale zorg in de praktijk

ZO! en NHG ontwikkelden samen de publicatie Vijf voorbeelden van digitale zorg in de praktijk.

• Infographics voor professionals

Persoonsgerichte zorg is een manier om zorg op maat te bieden aan mensen met een gezondheidsvraag. InEen, NHG en Zelfzorg Ondersteund (ZO!) zetten zich in voor persoonsgerichte zorg en ontwikkelden een handige infographic waarin alle informatie bij elkaar staat: Persoonsgerichte zorg.

• Infographics voor patiënten

In nauwe samenwerking met de Harteraad, Longfonds, Diabetesvereniging Nederland en Patiëntenfederatie Nederland ontwikkelde Zelfzorg Ondersteund twee infographics gericht op patiënten:

• Haal het gezondste uit jezelf
• Samen gezonder worden