Wederzijds Begrip, het fundament voor domeinoverstijgende samenwerking

Geert Rutten¹,  Emmy Derckx², Miranda Laurant^1
1Lectoraat Organisatie van Zorg en Dienstverlening, HAN University of Applied Sciences
²KOH (Stichting Kwaliteit en Ontwikkeling Huisartsenzorg)


Samenredzaamheid
De eerstelijnszorg staat voor grote uitdagingen. Toegang, kwaliteit en betaalbaarheid staan onder druk en maken een herziening van de gezondheidszorg naar een houdbaar zorgstelsel noodzakelijk^[1]. Het project  Samenredzaamheid^[2] sluit hierop aan. Het richt zich op het versterken van de samenwerking tussen inwoners en professionals in zorg en welzijn.  

Zorg wordt bij voorkeur in de eigen omgeving gegeven. Met de toepassing van het concept Positieve Gezondheid worden gezondheidsproblemen breed geïnventariseerd. Zo zien we dat vaak niet-medische zorg en ondersteuning de betere optie is.

Het streven is dat mensen zo lang mogelijk zelfredzaam zijn. Dit betekent ook dat mensen die dicht bij de zorgvrager staan (mantelzorg), in samenwerking met professionals, een rol kunnen spelen om passende zorg en ondersteuning te bieden. Naast mantelzorg ontstaan er ook steeds meer inwonersinitiatieven die deze ondersteuning kunnen bieden. We noemen dat Samenredzaamheid.

Verschillende taal
Het voorgaand project Sterk Wijknetwerk heeft laten zien dat het voor een goede samenwerking belangrijk is dat iedereen elkaar goed begrijpt. Zorgverleners, welzijnswerkers en inwoners gebruiken soms andere woorden terwijl ze hetzelfde bedoelen of ze gebruiken dezelfde woorden, maar bedoelen er iets anders mee. Het komen tot wederzijds begrip is echter veelal onderbelicht. Duidelijke afspraken over begrippen is daarom een fundament onder het succes van de samenwerking. 

Wederzijds begrip
Onderzoekers van de HAN en KOH ontwikkelden in co-creatie met een expertgroep een methode die behulpzaam is bij het komen tot wederzijds begrip en een gezamenlijk begrippenkader. De expertgroep bestond uit tien deelnemers die het zorg-, welzijns- en bestuursdomein en de inwoners vertegenwoordigden. Met de expertgroep is het proces van wederzijdse begripsvorming doorlopen en tegelijkertijd gemonitord. Er zijn vier online-bijeenkomsten georganiseerd afgewisseld met feedback loops. De bijeenkomsten werden door alle deelnemers als zeer inspirerend en verrijkend ervaren.

Dit proces heeft geresulteerd in de Methode Wederzijds Begrip. In het proces van begripsvorming zijn zes stappen geïdentificeerd: Doel bepalen; Begrippen kiezen; Betekenis geven; Definities vaststellen; Implementatie en Evaluatie. Elke stap heeft zijn eigen doelstelling en aanpak. Het betreft geen lineair, maar een iteratief proces. Doordat begripsvorming in co-creatie met de betrokkenen in een samenwerkingsverband plaatsvindt, worden begrippen steeds aan de praktijk getoetst en zijn implementatie en evaluatie een doorlopend proces. De Methode Wederzijds Begrip is een verdiepende methode en sluit aan op de vier stappen van netwerkvorming: verkennen, vormgeven, verdiepen en verankeren.

Contextafhankelijk
De vorming van een begrippenkader is contextafhankelijk en daarmee afhankelijk van het thema waarvoor de samenwerking wordt opgezet en welke partijen erbij aansluiten. Een algemeen geldend begrippenkader is daarom moeilijk te realiseren. Het is raadzaam bij het opstarten van een samenwerkingsverband in dit proces te investeren en de Methode Wederzijds begrip te gebruiken. 

^[1] Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (2021) Kiezen voor houdbare zorg. Mensen, middelen en maatschappelijk draagvlak, wrr-Rapport 104, Den Haag: wrr.
^[2] Het project wordt uitgevoerd door het Lectoraat Organisatie en Dienstverlening van de HAN in samenwerking met de Stichting Kwaliteit en Ontwikkeling Huisartsenzorg (KOH). Financier: Ministerie van VWS