Event Abonneren
×

Een nieuwe generatie ouderen, langer thuis

Interprofessionele samenwerking in ouderenzorg loont, mits aan een aantal voorwaarden wordt voldaan. Dat werd duidelijk in een online talkshow waarin dagvoorzitter Ben van Essen sprak met Michèle van den Bragt, Frits Suntjens, Inge Jochem en Jerôme van Dongen. Zij spraken over interprofessionele samenwerking in de Mijnstreek: regionale samenwerking waarbij professionals van uiteenlopende organisaties en disciplines […]


Interprofessionele samenwerking in ouderenzorg loont, mits aan een aantal voorwaarden wordt voldaan. Dat werd duidelijk in een online talkshow waarin dagvoorzitter Ben van Essen sprak met Michèle van den Bragt, Frits Suntjens, Inge Jochem en Jerôme van Dongen. Zij spraken over interprofessionele samenwerking in de Mijnstreek: regionale samenwerking waarbij professionals van uiteenlopende organisaties en disciplines aanvullend aan elkaar al vele jaren intensief samenwerken aan de uitdagingen in de regio. Waarom is die samenwerking juist in de Mijnstreek zo van belang? Wanneer is het succesvol? Hoe zijn burgers en cliënten betrokken bij die samenwerking? En wat lijken de kritische factoren voor succes? Vanuit steeds een ander perspectief lichten de deelnemers aan de talkshow elk een tipje van de sluier op. 

Verschillende vormen interprofessionele samenwerking 
In de Mijnstreek is interprofessionele samenwerking niet nieuw, ze kent er verschillende vormen. Elk van die vormen verschilt in doelgerichtheid. Interprofessionele samenwerking kan gericht zijn op:

  • een specifieke populatie, zoals mensen die palliatieve zorg ontvangen, mensen met diabetes of dementie
  • individuele casuïstiek, zoals multidisciplinaire overleggen uit de huisartsenpraktijk
  • een werkgebied: lokaal rondom een specifieke praktijk of wijk, regionaal of zelfs provinciaal

Slimmer organiseren en innoveren
De intensieve netwerksamenwerking binnen de ouderenzorg in de Mijnstreek dateert van 2012. Het begon met een klein groepje bevlogen bestuurders uit de regionale huisartsenorganisaties, het Zuyderland ziekenhuis, Burgerkracht Limburg en zorgverzekeraar CZ. In 2019 voegden zich de VVT- organisaties (verpleging, verzorging en thuiszorg) daarbij en ontstond de zogenaamde Kerncoalitie Mijnstreek. Organisaties binnen de Kerncoalitie Mijnstreek trekken samen op met de ambitie om de zorg en ondersteuning voor de inwoners van de Mijnstreek slimmer te organiseren. Zij delen het urgentiebesef dat, vanwege de tot 2040 toenemende vergrijzing, het zorgsysteem in zijn huidige vorm onbetaalbaar en onhoudbaar wordt, en dat met een toenemende zorgvraag en krapte aan personeel ook de arbeidsmarktproblematiek moet worden aangepakt. 

Burgerkracht en samenredzaamheid 
Streven van de Kerncoalitie is om de samenwerking tussen ziekenhuis, huisartsen, VVT-organisaties, burgers en zorgverzekeraar te verbeteren en te innoveren. Zodanig dat dat uiteindelijk leidt tot betere zorg, betere gezondheid, lagere kosten en meer tevreden zorgprofessionals die het werk ook aankunnen. Maar willen we daarin slagen, dan kan dat niet zonder betrokkenheid van de burger. Niet voor niets zijn burgerkracht en samenredzaamheid belangrijke onderliggende waarden: wat kunnen burgers zelf doen aan eigen gezondheid en zorg en wat kunnen mantelzorg, vrijwilligerswerk, informele zorg, zelfhulpgroepen en uiteenlopende buurtinitiatieven (het zogenaamd voorliggend veld) daarin betekenen. Mocht de eigen kracht of informele ondersteuning onvoldoende zijn, pas dan pakt de huisarts, de wijkverpleegkundige, maatschappelijk werker of een andere professional de zorg- of ondersteuningsvraag op. Het ziekenhuis is uiteindelijk de plek waar specialistische hoog-complexe zorg wordt geleverd. 

Programmalijnen en thema’s die ertoe doen
De Kerncoalitie werkt vanuit vijf programmalijnen, die als katalysator zorgen voor de nodige verbinding, innovatie en uitvoering. De programmalijn Ouderenzorg is er daar één van. De ervaring leert dat professionals van uiteenlopende disciplines en cliënten elkaar weten te vinden op de thema’s die er voor alle betrokken partijen toe doen. Men leert elkaar in deze structuur beter kennen en er ontstaan kortere lijnen. Ook met andere organisaties die een speciale programmalijn voor ouderen hebben, zoals bijvoorbeeld MIK en PIW groep (https://mik-piwgroep.nl ) wordt samengewerkt. 

Juiste zorg op de juiste plek
Werken via een programmalijn is volgens de kerncoalitie nodig om meer structuur en duidelijkheid aan te brengen in de aanpak van de zorg aan en ondersteuning van ouderen. In deze fase van hun leven hebben ouderen mogelijk meer ondersteuning nodig en hebben ze met veel schakels, partijen en disciplines te maken. Dat varieert van huishoudelijke hulp en mantelzorg, tot huisarts, fysiotherapeut en ziekenhuis. Samenwerking tussen al deze schakels in het zorgproces gaat niet vanzelfsprekend goed. Daarom worden vanuit de programmalijn(en) projecten geïnitieerd waarbij burgers, huisartsen, het ziekenhuis, de verpleeg- en verzorgingshuizen en de thuiszorg intensief samen optrekken. Samen zoeken zij naar strategieën en efficiënte manieren om de juiste zorg op de juiste plek op het juiste moment te kunnen bieden. In de praktijk gebeurt het helaas vaak dat een oudere met ingrijpende levensvragen, zoals ‘wil ik nog wel of niet meer behandeld worden?’, van het kastje naar de muur wordt gestuurd. Een voorbeeld om hier een goede handreiking te bieden is het vastleggen van wensen en grenzen over behandelopties door ouderen in het Behandelpaspoort (www.behandelpaspoort.nl). Dit is een praktisch (gespreks)hulpmiddel voor mensen die daarover nog geen keuzes hadden besproken of vastgelegd. 

Kritische succesfactoren voor interprofessionele samenwerking
Het behalen van een gezamenlijke ambitie en daarmee de noodzaak voor interprofessionele samenwerking in de Mijnstreek is evident. Zorg- en welzijnsorganisaties, 1e en 2e lijn, verzekeraars,  e.a. zijn van elkaar afhankelijk om het hoge en alsmaar stijgende beroep op zorg en ondersteuning in dit gebied te kunnen doorbreken. Alleen door echt goed interprofessioneel samen te werken kunnen de complexe zorgvraagstukken in deze regio worden getackeld. Een aantal kritische factoren is van invloed op deze samenwerking. Het gaat hierbij o.a. om: de gezamenlijke ambitie, elkaar kennen, structuur en organisatie van de samenwerking, groepsdynamica en onderlinge interactie, lerend vermogen, leiderschap en cliëntgerichtheid. 

Investeren en reflecteren
Wilt u net zoals de samenwerkingspartners in de Mijnstreek de onderlinge samenwerking intensiveren, dan is het als eerste stap van belang de gezamenlijke ambitie of het doel vast te stellen. Vind elkaar op de inhoud en de thema’s die er toe doen. Investeer vervolgens in het leren kennen van elkaars expertise, belangen en drijfveren. Ga van daaruit zoeken naar een passende werkstructuur. In sommige gevallen past bijvoorbeeld een netwerkstructuur het beste, en in andere gevallen is er meer sprake van een team. Het is goed om hiervan bewust te zijn en ook regelmatig op het proces van samenwerken te reflecteren. Ondanks alle bewijs dat reflectie een positieve uitwerking heeft op de teamontwikkeling, komt reflectie op de samenwerking in de praktijk nog zelden voor. Naast reflectie is het goed te investeren in het creëren van een veilig klimaat waarin eenieder zijn expertise en ervaring gericht en aanvullend aan elkaar kan inzetten. Grootschalig onderzoek wijst uit dat psychologische veiligheid de allerbelangrijkste voorwaarde is om goed samen te kunnen werken (Edmondson, 1999). Een duidelijke visie op leiderschap en een heldere opdracht of kader kunnen daaraan bijdragen. Denk samen goed na over de manier van sturen, faciliteren en begeleiden die past bij de gezamenlijke ambitie. Tot slot willen we nogmaals benadrukken dat het van belang is de ‘doelgroep’ vanuit gelijkwaardigheid actief, met respect, en op maat te betrekken.

Tot slot
We zijn in de regio Mijnstreek met complexe zorgvraagstukken bezig. Niemand kan het alleen, zoveel is wel duidelijk. Investeer in elkaar en gun elkaar ook het succes. Scoor samen! 

Achtergrond auteurs
Jerôme van Dongen, docent onderzoeker, Zuyd Hogeschool, MIK & PIW Groep
Michèle van den Bragt, programmamanager, Kerncoalitie Mijnstreek, ROS Robuust
Frits Suntjens, actieve pensionado, betrokken bij meerdere projecten palliatieve zorg in de Westelijke Mijnstreek
Inge Jochem, ketenregisseur/programmalijncoördinator Ouderenzorg, Kerncoalitie Mijnstreek, MCC Omnes

Bronnen