Event Abonneren
×

Gezondheidscentra: ‘Blijf de kroonjuwelen ervan koesteren’

Idealistische pioniers richtten begin jaren zeventig de eerste gezondheidscentra in Nederland op. Hoe hebben de centra zich in de halve eeuw erna ontwikkeld? Directeur Marc Bruijnzeels, Tineke Haakma en Bente de Koeijer van het Jan van Es Instituut deden onderzoek en blikken tegelijk vooruit. In het onderzoek De Kroonjuwelen van de Gezondheidscentra komen twee zaken nadrukkelijk naar voren, stelt Bruijnzeels. “Ten […]

Idealistische pioniers richtten begin jaren zeventig de eerste gezondheidscentra in Nederland op. Hoe hebben de centra zich in de halve eeuw erna ontwikkeld? Directeur Marc Bruijnzeels, Tineke Haakma en Bente de Koeijer van het Jan van Es Instituut deden onderzoek en blikken tegelijk vooruit.

In het onderzoek De Kroonjuwelen van de Gezondheidscentra komen twee zaken nadrukkelijk naar voren, stelt Bruijnzeels. “Ten eerste: de publieke verantwoordelijkheid voor de gezondheid van onze populatie blijkt niet belegd in het zorgsysteem. De professionals van het eerste uur wilden dat gat dichten. Ze voelden dat ze een brug moesten slaan naar elkaar, over disciplines heen. Zo ontstonden de gezondheidscentra. En, als tweede belangrijke punt: daarbij stond de gelijkwaardigheid van de disciplines bovenaan.”

Kroonjuwelen
De kracht van de gezondheidscentra zit in zes kroonjuwelen, laat het onderzoeksrapport zien. Het gaat om: publieke verantwoordelijkheid, aanspreekbare organisaties, innoverende kwaliteitscultuur, domeinoverstijgende kruisbestuiving, democratische beleidsvorming en niet-vrijblijvende multidisciplinaire samenwerking. Deze kernwaarden tot wasdom laten komen, gaat niet vanzelf. Het is nodig om volgens principes te werken die mechanismen triggeren. Een voorbeeld: het kroonjuweel ‘domeinoverstijgende kruisbestuiving’ wordt ontwikkeld en verzilverd via het mechanisme ‘ontwikkeling van informele relaties’. Hiervoor is nodig dat het gezondheidscentrum de principes ‘opleiding’ en ‘innovatiemotor’ hoog in het vaandel heeft staan. In het interactieve rapport worden al deze verbanden overzichtelijk getoond.

Regio te beleidsbepalend 
Er is reden tot zorg, aldus Bruijnzeels, en dat was een belangrijke aanleiding voor het onderzoek. “Door de wijze waarop de O&I-financiering ingericht wordt, is het de vraag of de gezondheidscentra daadwerkelijk overeind blijven. Ik zag aanvankelijk een enorme kans in de O&I-constructie. De indeling naar regio/wijk/praktijk is logisch. Als je dan het lef hebt om het wijkmanagement beleidsbepalender te laten zijn, geeft dat hele goede mogelijkheden. Maar wat zie je nu: op veel plekken is de regio aan zet als beleidsbepalend gremium. En de kennis van wat wijkmanagement kan inhouden, is nog niet overal goed belegd. Hiermee ontstaat het risico dat bestaande goede wijkcentra het kind van de rekening worden bij verdeling van de middelen in de regio. De vraag is of daarmee de kernwaarden van de gezondheidscentra, de kroonjuwelen, intact blijven.”

Gezondheid populatie
En dan is er nog iets dat hem zorgen baart. “Daar waar de noden het hoogst zijn, is aandacht voor de gezondheid van de populatie het belangrijkst. Denk aan achterstandswijken.” Oftewel: als dat niet tot uiting komt in de O&I-financiering, blijft er van de idealen van de gezondheidscentra weinig over.

Gezondheidscentra
De interactieve publicatie De Kroonjuwelen van de Gezondheidscentra; 50 jaar gezondheidscentra; wat heeft het ons gebracht? vormt de afsluiting van het werk van de inmiddels opgeheven Stichting Sociaal Fonds Gezondheidscentra (SSFG).

Auteur: José van der Waerden